شهود و كشف ، معرفت صفات و اسماء و اعيان الهيه و مراتب و مقامات نهايات وجود از صراط و درجات صعود و ارتقاء به حق و مراتب و مقامات انسان بحسب معاد و نهايت وجود الى فناء فى اللّه با بهترين وجهى به دو لسان ، لسان كشف و لسان برهان تقرير شده است . از اين كتاب احاطه و انغمار صدر المتألهين به آثار عرفا و علوم كشفيه و تفرد او در بحث از حقائق آشكار است . » « 1 » حكيم الهى ملا على نورى بر اين كتاب شريف حاشيه نوشته است . حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى در اوج پختگى و تبحّر در حكمت متعاليه تصميم به شرح فارسى اسرار الآيات مىگيرد و آن را « كشف الاسرار » مىنامد . متأسفانه اجل مهلت نمىدهد و از كشف الاسرار تنها مقدمه‌اش به رشتهء تحرير در مىآيد . اين مقدمه را مىتوان آخرين مكتوب آقا على دانست كه قاعدتا در ذيقعدهء 1307 ه . ق . نگاشته شده است . در صورتى كه آقا على به اتمام كشف الاسرار توفيق مىيافت ، اين كتاب از جهات عديده‌اى قابل عنايت بود ، يكى اينكه آقا على در مباحث عرفانى كمتر قلم زده است و آنچه از او باقى است غالبا فلسفى و به شيوهء برهانى است . شرح اسرار الآيات جولانگاه خوبى براى ورود اين حكيم متأله در حوزهء عرفان بود . ديگر اينكه چنين كتابى در زمانى نگارش مىيافت كه بيش از هفتاد سال از عمر پر بركت آقا على گذشته بود و با انبوهى تجربهء حكمى اثرى كم‌نظير در حكمت الهى متولد مىشد . سوم آنكه ، همچون بدايع اين كتاب به زبان فارسى نگارش مىيافت و بر غناى حكمى عرفانى اين زبان مىافزود . به هر حال با كمال افسوس اين كتاب از مقدمه فراتر نرفت ، و قبل از شرح اصل كتاب روح شارح به ملكوت اعلى پرواز كرد . نسخهء منحصر بفرد مقدّمه كشف الاسرار به خط آقا على نزد نوهء نويسنده ( دختر مرحوم آقا حسن شرف الملك ) نگهدارى مىشود . « 2 » اين مقدمه هفت صفحه است ، و بر خلاف ديگر آثار آقا على ، خط خوردگى فراوان دارد ، اين خط خوردگىها ناشى از كسالت شديد حكيم مؤسس است كه منجر به وفات او مىشود .

--> ( 1 ) . سيد جلال الدين آشتيانى ، مقدمه المسائل القدسيه ، در رسائل فلسفى صدر المتألهين ، صفحهء 47 . ( 2 ) . از آقاى سهلعلى مددى كه عكسى از اين نسخه را در اختيار نگارنده گذاشتند صميمانه سپاسگزارم .